Confessie van een (ex)bewaarder

Nadat ik mijn filosofie-opleiding had afgerond, werkte ik voor bijna een jaar in de gevangenis als bewaarder. Momenteel werk ik als groepsleider in een TBS-kliniek met patiënten met schizofrenie, borderline, antisociale persoonlijkheidsstoornissen of alles tegelijk. Ik zou graag verkondigen dat ons rechtssysteem schitterend is ingericht, dat criminelen het verdienen om achter slot en grendel te verdwijnen en dat het allemaal een stelletje klootzakken zijn.

Als er iets is wat ik in die tijd heb geleerd, is het echter dat ik niet het recht heb om te oordelen over deze mensen. We hebben het cliché allemaal waarschijnlijk weleens gehoord: gedetineerden zijn ook mensen. Wat vaak vergeten wordt, is dat dit vaak niet zomaar mensen zijn. In de meeste gevallen zijn het mensen die afkicken, mensen met mentale klachten, mensen met trauma’s, mensen met een verleden dat ik niemand toe zou wensen. Bij veel patiënten in de TBS-kliniek denk ik vaak: het is een wonder dat jij nog leeft!

Er is een reden dat we gevormd zijn zoals we zijn gevormd. Er is een reden dat ik houd van literatuur, filosofie, kunst, religieuze symboliek en La Chouffe, en niet van boekhouden, bureaucratie, optelsommen, controlfreaks en hardgekookte eieren. Ik ben gevormd door mijn genetica, mijn opvoeding en mijn omgeving. Op dezelfde manier zijn gedetineerden en TBS-patiënten gevormd door die factoren en als ik die genetica, opvoeding en omgeving had gehad zou ik nu ook in de bajes of de kliniek zitten. 

Misschien een harde claim, maar ik denk dat de wetenschap dezelfde kant op wijst. Een manier om dit na te gaan is bijvoorbeeld door te meten hoe hoog je scoort op de schaal van 'Adverse Childhood Experiences (ACE)', oftewel de hoeveelheid negatieve ervaringen die je in je kindertijd hebt meegemaakt. Je kunt hier bijvoorbeeld denken aan fysieke, emotionele of seksuele mishandeling, of fysieke of emotionele verwaarlozing. Daarnaast kijken wetenschappers die de ACE hanteren of er disfunctie was in het gezin door mentale ziekte, een familielid in detentie, een moeder die mishandeld werd, drugsverslaving of scheiding. 

Voor iedere stap dat je hoger scoort op deze score, is er grofweg een 35 procent toename in de kans dat je als volwassene antisociaal gedrag zal gaan vertonen, denk aan geweldpleging of manipulatief gedrag, problemen met impulscontrole en drugsverslaving. Dat is nog niet alles, want je kansen om als tiener zwanger te raken, onveilige sex te hebben, depressie en angststoornis te ontwikkelen stijgen ook met 35 procent, met als kers op de taart een toegenomen kans op slechtere gezondheid en een vroegtijdige dood.

Hoe zou ik kunnen oordelen over deze mensen, terwijl ik in vergelijking met hun al tien-nul voorstond voordat ik fatsoenlijk kon praten? Heel veel succes met je leven, als je met een verstandelijke beperking geboren bent omdat je moeder teveel alcohol dronk tijdens de zwangerschap, als je opgroeit in een onveilige omgeving waar middelengebruik normaal was, als er sprake was van geweld in de opvoeding, en je nooit een degelijke opleiding af hebt kunnen maken.

Wat een voorrecht om filosofie gestudeerd te mogen hebben, om als geprivilegieerd filosoofje in de bajes te gaan onderzoeken hoe het er in de rottende onderbuik van de samenleving aan toegaat. Dit onderzoek heeft geresulteerd in het boek dat deze zomer uitkomt, een verslaggeving van mijn dagelijkse leven in de bajes. Hoewel dit boek zeker de filosofische lagen niet schuwt, wil ik het ook zo praktisch en toegankelijk mogelijk maken, met grappige, schrijnende, bizarre en rauwe anekdotes! Meer volgt snel!

Het beste,

Gerlan